Praca na morzu należy do najbardziej wymagających zawodów na świecie – zarówno pod względem fizycznym, jak i psychicznym. Długotrwała izolacja od lądu, zmienne warunki pogodowe, hałas maszyn, praca zmianowa oraz obowiązki wykonywane często na wysokości powodują, że organizm człowieka musi sprostać szczególnym wymaganiom.

Właśnie dlatego każdy, kto chce pracować na statku – niezależnie od stanowiska – musi przejść specjalistyczne badania lekarskie. Nie są to zwykłe badania medycyny pracy. Ich celem jest sprawdzenie, czy dana osoba będzie w stanie bezpiecznie funkcjonować na morzu, często w warunkach, gdzie szybka pomoc medyczna nie jest dostępna.

Warto też pamiętać, że chodzi nie tylko o bezpieczeństwo samego marynarza. Na statku każdy członek załogi ma wpływ na funkcjonowanie całego zespołu. Nagłe problemy zdrowotne jednej osoby mogą wpłynąć na bezpieczeństwo całego rejsu.

Skąd wzięły się obowiązkowe badania dla marynarzy

Wymagania zdrowotne dla osób pracujących na statkach nie są przypadkowe. Wynikają z międzynarodowych przepisów regulujących pracę na morzu. Najważniejszym z nich jest konwencja Maritime Labour Convention 2006 (MLC 2006) przyjęta przez International Labour Organization.

Zgodnie z jej zapisami każdy marynarz musi posiadać ważne świadectwo zdrowia potwierdzające zdolność do pracy w środowisku morskim. Dokument taki może wystawić wyłącznie lekarz posiadający odpowiednie uprawnienia.

Polska ratyfikowała tę konwencję w 2012 roku, dlatego jej przepisy obowiązują także polskich marynarzy. W praktyce oznacza to, że bez ważnego zaświadczenia lekarskiego nie można zostać zatrudnionym na statku.

Na poziomie krajowym kwestie te regulują przede wszystkim Ustawa o pracy na morzu z 2015 roku oraz odpowiednie rozporządzenia dotyczące badań zdrowotnych marynarzy. W grę wchodzą również przepisy konwencji STCW, które określają wymagania dotyczące kwalifikacji i wyszkolenia załóg.

Kto musi przechodzić takie badania

Badania lekarskie dotyczą praktycznie wszystkich osób pracujących na morzu – i to niezależnie od stanowiska. Wbrew pozorom nie są one przeznaczone wyłącznie dla oficerów czy osób pracujących na pokładzie.

Obowiązek ten dotyczy między innymi:

• oficerów pokładowych i maszynowych
• marynarzy pokładowych
• mechaników i elektryków okrętowych
• kucharzy i stewardów
• personelu hotelowego na promach i statkach wycieczkowych
• rybaków morskich
• kadetów odbywających praktyki na statkach

W niektórych przypadkach podobne badania wymagane są również od pracowników instalacji offshore, takich jak platformy wiertnicze czy statki serwisowe.

Może się to wydawać przesadą, ale na statku każda osoba musi być zdolna do pracy w trudnych warunkach – czasem przy dużym wysiłku fizycznym lub w sytuacjach awaryjnych.

Jak często wykonuje się badania

Badania marynarzy dzielą się zazwyczaj na trzy podstawowe rodzaje.

Pierwszym z nich są badania wstępne, które wykonuje się przed rozpoczęciem pracy na morzu albo po dłuższej przerwie w zatrudnieniu. W ich trakcie lekarz ocenia ogólny stan zdrowia i sprawdza, czy dana osoba w ogóle może pracować na statku.

Drugi typ to badania okresowe, czyli regularne kontrole zdrowia osób już pracujących na morzu. W większości przypadków świadectwo zdrowia marynarza jest ważne przez maksymalnie dwa lata. Lekarz może jednak skrócić ten okres – na przykład ze względu na wiek, historię chorób lub inne czynniki zdrowotne.

Trzecim rodzajem są badania kontrolne, wykonywane po poważniejszej chorobie, urazie lub dłuższym leczeniu. Ich zadaniem jest potwierdzenie, że marynarz może bezpiecznie wrócić do pracy.

Co ciekawe, przepisy przewidują też sytuacje wyjątkowe. Jeśli ważność zaświadczenia lekarskiego kończy się podczas rejsu, dokument może zostać tymczasowo przedłużony do momentu zawinięcia statku do najbliższego portu.

Jak wyglądają badania

Zakres badań dla marynarzy jest szerszy niż w przypadku standardowych badań medycyny pracy. Lekarz musi ocenić funkcjonowanie wielu układów organizmu, ponieważ praca na statku może obciążać zarówno układ krążenia, jak i układ nerwowy czy narząd ruchu.

Podstawą jest oczywiście badanie ogólne, podczas którego lekarz przeprowadza wywiad zdrowotny i ocenia ogólną kondycję organizmu. Sprawdzane jest między innymi ciśnienie tętnicze, praca serca, stan układu oddechowego oraz sprawność ruchowa.

W wielu przypadkach wykonywane jest także EKG, które pozwala wykryć ewentualne zaburzenia pracy serca.

Bardzo ważnym elementem badań są również testy wzroku. Dobra ostrość widzenia oraz prawidłowe rozpoznawanie barw są szczególnie istotne dla osób pełniących wachty nawigacyjne. Problemy z rozpoznawaniem kolorów mogą w niektórych przypadkach uniemożliwić pracę na mostku, gdzie sygnały świetlne i oznaczenia mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa.

Kolejnym elementem jest badanie słuchu, wykonywane za pomocą audiometrii. Na statku często panuje wysoki poziom hałasu, dlatego ważne jest, aby członkowie załogi byli w stanie prawidłowo słyszeć sygnały alarmowe oraz komunikaty.

Do tego dochodzą badania laboratoryjne, takie jak morfologia krwi, badanie moczu czy pomiar poziomu glukozy. W niektórych przypadkach wykonywane jest także zdjęcie RTG klatki piersiowej.

Choroby, które mogą utrudnić pracę na morzu

Niektóre schorzenia mogą uniemożliwić uzyskanie świadectwa zdrowia lub spowodować ograniczenie zdolności do pracy na statku. Najczęściej dotyczą one chorób, które mogą nagle pogorszyć stan zdrowia w trakcie rejsu.

Do najczęstszych problemów należą:

• poważne choroby serca
• ciężkie nadciśnienie tętnicze
• niekontrolowana cukrzyca
• poważne choroby neurologiczne
• zaburzenia psychiczne mogące wpływać na bezpieczeństwo pracy
• uzależnienie od alkoholu lub narkotyków

Nie oznacza to jednak, że każda choroba automatycznie wyklucza pracę na morzu. Wiele zależy od jej przebiegu, stopnia kontroli oraz indywidualnej oceny lekarza medycyny morskiej.

Gdzie można zrobić badania w Polsce

Badania marynarzy mogą wykonywać wyłącznie lekarze posiadający specjalne uprawnienia w zakresie medycyny morskiej.

Najbardziej znanym ośrodkiem w Polsce jest Uniwersyteckie Centrum Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni, które od wielu lat zajmuje się badaniami i opieką medyczną nad osobami pracującymi na morzu.

Badania można wykonać również w innych ośrodkach medycyny pracy, o ile posiadają odpowiednie uprawnienia do przeprowadzania badań dla marynarzy.

Jak przygotować się do wizyty

Choć same badania nie są szczególnie skomplikowane, warto odpowiednio przygotować się do wizyty, żeby przebiegła sprawnie.

Najlepiej zgłosić się na czczo, zwłaszcza jeśli planowane są badania krwi. Warto także zabrać ze sobą dokument tożsamości, dokumentację medyczną dotyczącą ewentualnych chorób przewlekłych oraz listę przyjmowanych leków.

Osoby noszące okulary lub soczewki kontaktowe powinny również zabrać je ze sobą, ponieważ będą potrzebne podczas badania wzroku.

Podsumowanie

Badania lekarskie są nieodłącznym elementem pracy na morzu. Choć dla wielu osób mogą wydawać się formalnością, w rzeczywistości pełnią bardzo ważną rolę. Dzięki nim można wykryć potencjalne problemy zdrowotne jeszcze przed rozpoczęciem rejsu – czyli w momencie, gdy dostęp do leczenia jest łatwy.

Na otwartym morzu sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Dlatego regularna kontrola zdrowia to nie tylko wymóg przepisów, ale przede wszystkim element dbania o bezpieczeństwo całej załogi.

Jeśli planujesz karierę na morzu, warto potraktować te badania nie jako przeszkodę, ale jako pierwszy krok do pracy w jednym z najbardziej wymagających – i jednocześnie najbardziej niezwykłych – środowisk zawodowych na świecie.

Zastrzeżenie

Informacje zawarte w artykule mają charakter wyłącznie informacyjny i nie stanowią porady medycznej ani prawnej. Ostateczną ocenę zdolności do pracy na morzu może wydać wyłącznie uprawniony lekarz medycyny morskiej po przeprowadzeniu indywidualnego badania. Artykuł został opracowany na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz ogólnodostępnych materiałów dotyczących badań marynarzy.