Nowoczesna żegluga coraz silniej opiera się na automatyzacji i cyfryzacji. Statki stają się pływającymi centrami danych, a nowoczesne technologie morskie przejmują znaczną część obowiązków członków załogi. Z tego powodu zmieniają się stanowiska oraz wymagania wobec pracowników sektora morskiego.

Bezzałogowa żegluga i ewolucja zawodów morskich

Wprowadzenie przez IMO kategorii Maritime Autonomous Surface Ships (MASS) rozpoczęło nowy etap. Testy bezzałogowych jednostek trwają m.in. w Norwegii i Japonii. Przykład Yara Birkeland – w pełni elektrycznego kontenerowca – pokazuje, że ich komercyjna eksploatacja jest coraz bliżej.

Z raportu “Autonomous Ships and the Seafarer’s Future” opracowanego przez DNV (Det Norske Veritas) w 2023 roku wynika, że nawet w erze autonomicznych statków człowiek pozostanie niezastąpionym elementem operacji morskich.

„Marynarze pozostaną integralną i niezastąpioną częścią — teraz i w najbliższej przyszłości — branży morskiej” – podkreślają autorzy raportu. Jednocześnie zaznaczają, że marynarze „będą musieli podnosić kwalifikacje i przekwalifikowywać się, aby być potrzebni, gdy pojawią się nowe wyzwania i tempo zmian przyspieszy.”

Część załóg może zostać zredukowana, ale wzrośnie zapotrzebowanie na nowe zawody:

• operatorów systemów zdalnych
• specjalistów od interwencji kryzysowych
• techników serwisujących technologie pokładowe
• analityków danych z czujników i systemów nawigacyjnych

Prawo i etyka pracy na morzu – wyzwania dla załóg

Wraz z postępem technologicznym pojawiła się luka legislacyjna. United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS) oraz International Regulations for Preventing Collisions at Sea (COLREGs) nie uwzględniają autonomicznych statków. W odpowiedzi na ten problem IMO prowadzi prace nad stworzeniem MASS Code, który miałby wejść w życie po 2028 roku i uregulować odpowiedzialność operatorów lądowych oraz procedury bezpieczeństwa. Dla załóg oznacza to konieczność zdobycia wiedzy z zakresu prawa morskiego dotyczącego AI.

Czy technologia zastąpi załogę?

Najbardziej prawdopodobny scenariusz to model hybrydowy, w którym część operacji przenosi się do Remote Operation Centers (ROC). Według badania „Transport 2040 – Impact of Technology on Seafarers – The Future of Work” opublikowanego przez World Maritime University (WMU):

Przyszłość zaoferuje marynarzom możliwości przechodzenia z pracy na statku do stanowisk lądowych (…) w tym obejmujących zdalne wykonywanie części działań realizowanych na statku.

Z mostka do biura – hybrydowy model pracy w Centrach Operacji Zdalnych (ROC)

Usunięcie człowieka z mostka nie usuwa odpowiedzialności. Błędy operatora ROC mogą być równie poważne, jak błędy kapitana. Odpowiedzialność cywilna, karna i operacyjna nie znikną. Nowy profil pracownika ROC to osoba z doświadczeniem morskim, ale także umiejętnościami:

• oceny sytuacji na podstawie danych cyfrowych,
• szybkiego podejmowania decyzji,
• współpracy z załogą przez kanały cyfrowe.

E-nawigacja i standard S-100 – przyszłość branży morskiej

Nowoczesne systemy oparte na VDES (VHF Data Exchange System), NAVDAT czy ECDIS w wersji S-100 przekształcają mostek w zaawansowane centrum decyzyjne. Celem e-nawigacji jest zwiększenie bezpieczeństwa i efektywności przez integrację danych z różnych źródeł m.in. radarów, AIS, satelitów czy systemów pogodowych. Kadra będzie musiała znać zasady interoperacyjności, analizować dane w czasie rzeczywistym i pracować z nowoczesnymi interfejsami użytkownika.

Inżynieria systemów i Big Data – fundamenty edukacji morskiej

Edukacja morska musi nadążyć za tempem zmian technologicznych. Branża morska oczekuje, że absolwenci będą również inżynierami systemów, analitykami danych, a czasem nawet informatykami. Szkoły morskie w Polsce (np. Uniwersytet Morski w Gdyni) uruchomiły kierunki z zakresu IT, cyberbezpieczeństwa w przemyśle morskim, ale również morskiej energetyki wiatrowej.

Cyberbezpieczeństwo – nowy filar bezpieczeństwa

Wraz z digitalizacją statków rośnie zagrożenie cyberatakami. Według raportu BIMCO „Safety at Sea and BIMCO cyber security white paper”, wiele incydentów związanych z cyberatakami w sektorze morskim skutkowało realnym zakłóceniem operacji statku lub jego szlaku. Od 2021 roku zarządzanie cyberbezpieczeństwem jest wymagane w ISM Code. Wzrasta więc rola nowych zawodów:

• specjalistów ds. cyberbezpieczeństwa,
• techników ds. aktualizacji oprogramowania,
• audytorów cyfrowych.

Zielona transformacja i paliwa alternatywne – wyzwania dla załóg

Strategia IMO zakłada osiągnięcie zeroemisyjności do 2050 roku. W portach Europy, Azji i Ameryki Północnej operują już jednostki napędzane LNG, metanolem, wodorem czy amoniakiem. Jak szacuje raport „Maritime Just Transition Task Force” (2022), do 2035 roku należy przeszkolić ponad 800 tysięcy marynarzy. Załogi będą musiały znać nowe procedury:

• bezpiecznego tankowania,
• reagowania na awarie i wycieki,
• pracy w atmosferze z ograniczoną zawartością tlenu.

Automatyzacja i ekologia – wspólny kierunek rozwoju

Nowoczesne technologie morskie zmieniają sposób pracy, a jednocześnie wspierają zrównoważony rozwój. Według EU MRV Report 2023 średnie zmniejszenie emisji dzięki automatyzacji tras wynosi do 10% w skali roku. Zawody przyszłości będą łączyć technologię z ekologią. Potrzebni będą:

• operatorzy systemów optymalizacji rejsu,
• eko-oficerowie (Energy Efficiency Officers),
• analitycy danych środowiskowych
• specjaliści zajmujący się ochroną środowiska morskiego.

Kompetencje przyszłości – kogo szukają armatorzy?

Współczesny marynarz to interdyscyplinarny ekspert. Oprócz tradycyjnych umiejętności liczą się dziś również:

• znajomość automatyki i AI,
• procedur cyberbezpieczeństwa,
• zarządzanie danymi (data literacy),
• umiejętność pracy z systemami opartymi na standardzie S-100,
• tzw. power skills: adaptacja, odporność na stres, komunikacja w międzynarodowych zespołach.

Raport “Maritime Forecast to 2050” (DNV) podkreśla, że brakuje oficerów spełniających wymagania Konwencji STCW, którzy równocześnie rozumieją nowe technologie. Największe braki kadrowe w nadchodzącej dekadzie będą dotyczyć:

• ETOs (Electro-Technical Officers),
• operatorów ROC,
• analityków danych,
• programistów systemów pokładowych.

Nowe zawody, nowe możliwości

Fala nowoczesnych technologii, która przetacza się przez świat żeglugi, z każdym rokiem nabiera tempa. Nowe technologie tworzą nowe ścieżki kariery. Kompetencje cyfrowe, techniczne i ekologiczne stają się równie ważne, jak klasyczne umiejętności morskie. Wiedza zdobyta na morzu może być także wykorzystana na lądzie – zarówno w centrach operacyjnych, jak i w branżach pokrewnych.

Źródła

Transport 2040 – Impact of Technology on Seafarers – The Future of Work, World Maritime University (WMU), https://commons.wmu.se/cgi/viewcontent.cgi?article=1091&context=lib_reports

The Future of Seafarers 2030: A Decade of Transformation, DNV https://www.dnv.com/maritime/publications/the-future-of-seafarers-2030-a-decade-of-transformation/

Xue Li & Kum Fai Yuen, A human-centred review on maritime autonomous surfaces ships: impacts, responses, and future directions, Transport Reviews (2024); https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/01441647.2024.2325453

Safety at Sea and BIMCO cyber security white paper (2023)

Maritime Just Transition Task Force (2022). Mapping a Just Transition for Seafarers. https://safety4sea.com/wp-content/uploads/2022/11/Position-Paper-Mapping-a-Maritime-Just-Transition-for-Seafarers-%E2%80%93-Maritime-Just-Transition-Task-Force-2022-OFFICIAL.pdf

D. Wetoszka, Aspekty prawne zastosowania sztucznej inteligencji w zrównoważonej żegludze morskiej, https://forumprawnicze.eu/wp-content/uploads/2025/08/Wetoszka-33-46.pdf