Warunkiem rozpoczęcia pracy na statku morskim, jest ukończenie podstawowych szkoleń bezpieczeństwa zakończonych uzyskaniem świadectw przeszkolenia, czyli certyfikatów STCW – Basic Safety Training (BST). To formalne potwierdzenie przygotowania do pracy w warunkach morskich. Dokumenty te wydaje właściwy Urząd Morski na podstawie świadectw ukończenia kursów w zatwierdzonych ośrodkach, w których program szkoleń jest zgodny z wymaganiami STCW/IMO oraz spełnia wymogi polskiego Ministerstwa Infrastruktury. Wyjaśniamy, jak uzyskać wymagane świadectwa, od czego zacząć i na co przygotować portfel.

Co to są certyfikaty STCW i dlaczego są niezbędne?

Przeglądając oferty pracy w branży morskiej, szybko zauważysz, że skrót STCW (Standards of Training, Certification and Watchkeeping) przewija się niemal wszędzie, niezależnie od tego, czy mowa o promach, masowcach, offshore czy jachtach komercyjnych.

STCW nie jest jednym certyfikatem, lecz nazwą międzynarodowej konwencji i kodeksu, które określają standardy szkolenia i kwalifikacji marynarzy, które musisz spełnić, aby pracować na statku jako członek załogi. Kiedy ktoś mówi „mam STCW”, zwykle ma na myśli, że ukończył wymagane kursy i może to udokumentować konkretnymi świadectwami przeszkolenia wydanymi przez administrację morską. W Polsce dokumenty te wydaje właściwy Urząd Morski na podstawie świadectwa ukończenia kursów morskich STCW w zatwierdzonych ośrodkach.

Zintegrowany Kurs Bezpieczeństwa STCW – od tego zaczyna większość osób?

Dla początkujących pierwszym krokiem najczęściej jest kurs STCW Basic Safety Training (BST) – podstawowe szkolenia bezpieczeństwa. W polskich ośrodkach kursy BST STCW często sprzedaje się w pakiecie, jako „zintegrowany kurs bezpieczeństwa” zwany potocznie „szóstką” (bo zwykle trwa około tygodnia).

Kurs STCW Basic Safety Training (BST) składa się z czterech modułów obejmujących następujące szkolenia:

• Indywidualne techniki ratunkowe (PST/ITR), ważne 5 lat,

• Ochrona przeciwpożarowa – poziom podstawowy (FPFF), ważne 5 lat,

• Elementarne zasady pierwszej pomocy (EFA), bezterminowe,

• Bezpieczeństwo własne i odpowiedzialność wspólna (PSSR), bezterminowe.

Oznacza to, że po ukończeniu szkoleń umiesz zareagować, gdy ktoś wpada do wody, gdy trzeba użyć środków ratunkowych, gdy pojawia się ogień albo gdy liczy się współpraca w zespole. Każdy z modułów można wykupić w ośrodku szkoleniowym oddzielnie lub wybrać trwający zazwyczaj sześć dni zintegrowany kurs bezpieczeństwa STCW obejmujący wszystkie cztery kursy STCW Basic Safety Training.

Na niektórych stanowiskach albo typach statków wymagane są dodatkowe szkolenia (np. Basic Tanker Cargo Operations na tankowcach czy Crowd Management na statkach pasażerskich).

Indywidualne techniki ratunkowe (Personal Survival Techniques – PST) – przetrwanie w wodzie

Moduł Indywidualnych Technik Ratunkowych (PST/ITR) koncentruje się na przetrwaniu w ekstremalnych warunkach po opuszczeniu jednostki. W części teoretycznej obejmuje m.in. zasady opuszczania statku, typy i obsługę tratw, techniki chroniące przed wychłodzeniem i aspekty psychologiczne.

Zajęcia praktyczne odbywają się na basenie. Większość polskich ośrodków korzysta z nowoczesnej infrastruktury, gdzie symulowane są fale czy deszcz.

Przeciwpożarowe przygotowanie wstępne (Fire Prevention and Fire Fighting – FPFF) – walka z ogniem w zamkniętej przestrzeni

Ochrona przeciwpożarowa w stopniu podstawowym (FPFF) uczy, jak zapobiegać pożarom na statku i jak reagować, jeśli do nich dojdzie. W teorii omawiane są typowe źródła zagrożeń (np. zwarcia w maszynowni, pożar w kuchni) oraz podstawy klasyfikacji pożarów (A, B, C). Kursanci poznają różne rodzaje sprzętu: gaśnice, hydranty, agregaty pianowe, systemy stałe.

Zajęcia praktyczne uczą m.in. poruszania w całkowitym zadymieniu przy użyciu aparatów powietrznych, gaszenie ognia w różnych warunkach i działania w zespole.

Elementarne zasady pierwszej pomocy (Elementary First Aid – EFA) – medycyna ratunkowa

Zakres szkolenia z elementarnych zasad pierwszej pomocy koncentruje się na działaniach ratujących życie do czasu przejęcia poszkodowanego przez osoby bardziej wykwalifikowane lub wsparcia medycznego. Uczestnicy uczą się podstaw udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, oceny stanu poszkodowanego, tamowania krwotoków, unieruchamiania złamań i prowadzenia resuscytacji krążeniowo-oddechowej (RKO). Zajęcia praktyczne mają formę ćwiczeń i obejmują m.in. korzystanie z defibrylatora.

Bezpieczeństwo własne i odpowiedzialność wspólna (Personal Safety and Social Responsibilities – PSSR) – zasady życia na statku

Program szkolenia PSSR wprowadza w realia życia i pracy na statku. Szkolenie obejmuje procedury awaryjne, zasady postępowania w sytuacjach kryzysowych, zapobieganie wypadkom i organizację pracy na statku. Podczas kursu omawiana jest także struktura jednostki, ścieżki ewakuacyjne, alarmy, plan gospodarowania odpadami oraz podstawy komunikacji pokładowej. Uczestnicy uczą się również, jak zmęczenie i błędy organizacyjne wpływają na bezpieczeństwo.

Zmiany w kursach STCW od 2026 roku – obowiązkowe szkolenie z przeciwdziałania nękaniu

1 stycznia 2026 r. weszła w życie zmiana w Kodeksie STCW. Aktualizacja wprowadza obowiązek uwzględnienia w module PSSR – Bezpieczeństwo własne i odpowiedzialność wspólna nowych kompetencji związanych z zapobieganiem oraz reagowaniem na przemoc i nękanie, w tym molestowanie seksualne. Każdy marynarz, aby odnowić zintegrowane świadectwo bezpieczeństwa STCW, będzie musiał ukończyć szkolenie uzupełniające z zakresu przeciwdziałania nękaniu.

Zintegrowane świadectwa wydane przed 1 stycznia 2026 roku zachowują ważność do czasu ich wygaśnięcia. Przy kolejnej wymianie (wynikającej z upływu 5 lat dla modułów PST/ITR oraz FPFF) konieczne będzie przedłożenie zaświadczenia z ośrodka szkoleniowego o odbyciu krótkiego modułu uzupełniającego dotyczącego zapobiegania nękaniu.

Ile kosztuje zintegrowany kurs bezpieczeństwa STCW? Realny budżet na start

Cena za pełny Zintegrowany Kurs Bezpieczeństwa w polskich ośrodkach szkoleniowych mieści się obecnie w przedziale od około 1400 zł do 2000 zł, w zależności od wybranej placówki i terminu. Do tej kwoty musisz doliczyć koszt uzyskania Morskiego Świadectwa Zdrowia (około 200-300 zł) oraz opłaty administracyjne w Urzędzie Morskim za wydanie samych certyfikatów (20 zł za każdy dokument). Kolejnym kosztem jest Książeczka Żeglarska (Seaman’s Book), niezbędna do dokumentowania praktyki pływania. Opłata za wydanie książeczki w Urzędzie Morskim wynosi 200 zł. Większość zintegrowanych kursów bezpieczeństwa STCW (tzw. szóstka) trwa 6 dni roboczych (często od poniedziałku do soboty). To może generować dodatkowe wydatki na dojazdy do miejsca kursu, noclegi i wyżywienie.

Morskie Świadectwo Zdrowia – weryfikacja rzetelności medycznej

Już na etapie zapisu na kurs. może być wymagane Morskie Świadectwo Zdrowia. Nie jest to wymóg ustawowy dla ośrodków szkoleniowych, ale zalecenie o etycznym i bardzo praktycznym charakterze. Praca na morzu wiąże się z ogromnym wysiłkiem fizycznym i psychicznym, a brak zdolności medycznej uniemożliwi uzyskanie Książeczki Żeglarskiej i podjęcie pracy na statku.

Badanie lekarskie musi być zgodne z Konwencją MLC 2006 oraz Konwencją STCW. Uprawniony lekarz sprawdza m.in. wzrok, słuch oraz ogólną wydolność organizmu. W przypadku marynarzy pracujących w sektorze offshore często wymagane są dodatkowe, bardziej rygorystyczne badania.

Urząd Morski – formalności i e-usługi

Cała procedura szkoleń bezpieczeństwa STCW kończy się w Urzędzie Morskim, gdzie wydawane są certyfikaty STCW oraz nanoszone wpisy do dokumentów kwalifikacyjnych. Obecnie marynarze mogą też składać wnioski o wydanie świadectw za pośrednictwem platformy ePUAP. Po ukończeniu kursu w zatwierdzonym ośrodku dostajesz dokumenty potwierdzające ukończenie szkolenia. Następnie składasz wniosek do urzędu morskiego o wydanie właściwych dokumentów.

Dużym ułatwieniem dla marynarza jest nowoczesny system elektronicznej weryfikacji. Dzięki niemu armatorzy z dowolnego miejsca na świecie mogą potwierdzić autentyczność Twoich certyfikatów STCW w bazie online.

Polska jest na liście STCW (tzw. białej liście IMO), a certyfikaty STCW wydane przez polski Urząd Morski są szeroko akceptowane, jednak przy pracy pod obcą banderą mogą być wymagane dodatkowe formalności uznania/endorsement.

Ważność certyfikatów STCW Basic Safety Training – kiedy wystarczy uaktualnienie, a kiedy trzeba wrócić na pełny kurs?

Zgodnie z konwencją STCW i przepisami krajowymi, część certyfikatów STCW z zakresu bezpieczeństwa (Basic Safety Training) oraz kursów specjalistycznych ma ograniczony okres ważności (zwykle 5 lat). Dotyczy to modułów:

• Ochrona przeciwpożarowa – poziom podstawowy (FPFF),

• Indywidualne techniki ratunkowe (PST/ITR).

Standardową drogą do odnowienia jest kurs uaktualniający (refresher), który trwa zazwyczaj 1-2 dni. Ceny refresherów różnią się w zależności od miasta i ośrodka. Zazwyczaj komplet obowiązkowych odnowień kursów bezpieczeństwa kosztuje około 650–850 zł.

Z tej skróconej ścieżki odnowienia kursów bezpieczeństwa PST/ITR oraz FPFF, mogą skorzystać marynarze, którzy udokumentują co najmniej 6 miesięcy praktyki pływania na statkach morskich w ciągu ostatnich 5 lat ważności certyfikatu. 6-miesięczna praktyka pływania, może być zastąpiona 12-miesięcznym stażem pracy w charakterze członka ekipy ratownictwa morskiego w brzegowej stacji ratowniczej, nabytym w okresie ostatnich 5 lat, potwierdzonym zaświadczeniem wydanym przez dyrektora Służby SAR.

Jeżeli nie spełniasz tego warunku albo jeśli od wygaśnięcia świadectwa minęło więcej niż 12 miesięcy, wówczas, zamiast refreshera może być wymagane ponowne odbycie pełnego szkolenia.

Ochrona statku: Proficiency Security Awareness i Designated Security Duties – kiedy to ma sens?

Od roku 2013 r., w wyniku Manila Amendments STCW wprowadzono obowiązkowe wyszkolenie członków załóg z zakresu ochrony statku. Była to reakcja na wzrost pirackich ataków, które stanowią realne zagrożenie. Obecnie każdy marynarz pracujący na statkach objętych ISPS, musi posiadać przynajmniej certyfikat Proficiency in Security Awareness (PSA), Jest to krótkie przeszkolenie, które koncentruje się na rozpoznawaniu podejrzanych zachowań, procedurach alarmowych oraz zrozumieniu stopni ochrony tzw. security levels 1–3. Certyfikat jest wydawany bezterminowo, a jego koszt zazwyczaj mieści się w granicach 200–350 PLN.

Dla marynarzy, którzy mają wyznaczone zadania w planie ochrony statku (np. wachta przy trapie, obsługa systemów dozoru) wymagane jest szkolenie DSD (Designated Security Duties). Dla kadry oficerskiej pełniącej funkcję SSO (Ship Security Officer) przewidziano najbardziej zaawansowane szkolenie, którego cena waha się od 600 do 1100 PLN.

Osoba ubiegająca się o pracę może od razu zrobić DSD. Posiadanie wyższego stopniem certyfikatu Designated Security Duties zwalnia z konieczności posiadania podstawowego certyfikatu Proficiency in Security Awareness.

Jak zacząć i nie przepłacić za szkolenia morskie STCW?

Najczęstszy błąd początkujących to kupowanie wszystkich możliwych kursów, bez pewności, że faktycznie będą potrzebne. Od tego, w jakim segmencie żeglugi pracować (statki cargo, pasażerskie, offshore, czy jachty komercyjne) zależy czy poza podstawowymi szkoleniami bezpieczeństwa potrzebne będą także szkolenia specjalistyczne. Następnie wybierz zatwierdzony ośrodek szkoleniowy i zrób zintegrowany kurs bezpieczeństwa STCW. Zazwyczaj jest to najszybsze i najwygodniejsze logistycznie rozwiązanie. Po ukończeniu kursu dopełnij formalności w urzędzie morskim, składając wniosek o wydanie certyfikatów STCW.